İsviçre’de Günden Güne Değişen Toplumsal Yapı: Yeni Yüzler, Yeni Sesler

İsviçre’ye son ziyaretimde, Zürih’in ana meydanında oturan bir grup genç, cep telefonlarından yükselen Arapça rap’ler eşliğinde dans ediyordu — bembeyaz gömlekli bankacılar hızlı adımlarla etraflarından geçerken. İşte o an anladım ki, bu ülke bana hep anlattıkları kadar “nötr” değil. 2022’de Cenevre’deki bir kafede Melisa adlı bir mülteci kadınla yaptığım konuşma aklıma geldi: “Burada lüks restoranlarda şampanya kadehleri şıngırdıyor ama benim komşum, market poşetlerini bile 3 kata ayırıyor.” O gün— 18 Ekim, pazartesi, hava 16 dereceydi— İsviçre’nin iki yüzü iyice netleşmişti.

Yoksa bu hepimizin bildiği o pembe resim mi? Zenginlerin villaları, mavi gölleri, saat gibi işleyen banliyöleri — peki ya göçmenlerin yaşadığı apartman blokları, çocuk parklarında duyulan farklı diller, gecekondu pazarlarında pazarlığı yapılan saatler? Sosiales Schweiz heute — sosyal İsviçre bugün — artık tek bir fotoğrafa sığmıyor. Müzikten medyaya, sokak sanattan siyasete, her yerde yeni sesler yükseliyor. Peki, kim bu yeni yüzler, ne diyorlar bu “nötr” ülkeye? Bakalım, gerçeğe biraz daha yakından bakalım.

Zenginler için Cenevre, Göçmenler için Zürih: İsviçre’nin Gizli İki Yüzü

Geçen yılın Kasım ayında, Aktuelle Nachrichten Schweiz heute’ye göz attığımda, bir haber dikkatimi çekti: Cenevre’deki bir villada verilen kokteyl partisinde, varlıklı konukların elinde viski kadehleri, bahçenin manzarası karşısında laflaması. Oysa aynı saatlerde, Zürih’in uzak banliyölerinde, bir göçmen ailesi, gelecek umudu için küçük bir apartman dairesinde pişirdikleri yemekleri paylaşıyordu. İsviçre’nin bu iki yüzü — birbiriyle neredeyse paralel evrilen, ama bir o kadar da farklı iki dünya — beni her seferinde hayrete düşürüyor.

Bence bu ikilemi anlamak için, ülkedeki konum odaklı yaşam standartlarını görmek lazım. Cenevre, lüksün ve uluslararası finansın kalbi; Zürih ise sadece bankaların değil, aynı zamanda kültürel çeşitliliğin de merkez üssü. Hatta geçenlerde garsonluk yaptığım bir restoranda, taksici Levent’in ağzından duymuştum: “Cenevre’de garsonluk yapmak demek, saatlik 30-35 frank almak, ama bahşiş için patrona iltimas yapmak zorunda kalmak demek. Zürih’teyse, elin daha boş, ayakta yorgun, ama en azından patronun kim olduğuna bakmıyorsun.” Doğru mu bilmiyorum, ama bana bir yerden mantıklı geldi.

Zenginlik, Cenevre’nin DNA’sında var

Cenevre deyince akla ilk gelen şeyler hep biraz gösterişli: saat markaları, mücevherciler, 5 yıldızlı oteller. Peki ya yerel halk? Orada bile, sosyoekonomik uçurumun derinliği inanılmaz. 2022 yılında yapılan bir araştırmaya göre, Cenevre’nin en zengin %10’u, toplam servetin %68’ine sahip. Böyle bir tabloya bakınca, “acaba bu şehirde kimlerin sesi daha çok duyuluyor?” diye düşünmemek mümkün değil.

Bu tablodan çıkardığım sonuç basit: İsviçre’nin en pahalı şehrinde, bir yanda yabancı uyruklular, diğer yanda yerli elitler. Ve ne yazık ki, bu ikisi arasındaki temas genellikle para üzerinden oluyor — mesela bir lüks restoranda garsonluk yapan göçmen bir genç, patronunun Porsche’sini park ederken izliyor.

🔑 Bir de hikayesi var: Geçen yaz, Cenevre’de bir film festivaline katılmıştım. Lüks bir sinema salonunda, yerli ve yabancı sanatçılarla sohbet ederken, Lübnanlı bir müzisyen bana şöyle dedi: “Buraya gelmeden önce, ‘Avrupa’nın en izgara ülkesi’ diyordum. Ama şimdi anlıyorum ki, burada ışıklar ve gölgeler o kadar iç içe ki, hangisinin daha parlak olduğunu kestirmek zor.” Haklıydı. Cenevre, pırıl pırıl bir aynanın arkasında saklanan karanlık odalar gibi.

Zürih’teyse durum çok farklı

Zürih’e geldiğimde ilk yaptığım şeylerden biri, şehrin tren istasyonuna yakın bir kebapçıda yemek yemek oldu. Orada, Arnavut bir ailenin sahibi olduğu yerde, müşteriler arasında hem bankacılar hem de öğrenciler vardı. Göçmenlerin şehirdeki varlığı, kültürel yaşamın ta kendisi haline gelmiş durumda.

• ✅ Restoranlar: Zürih’teki restoranların %60’ından fazlasında yemekler göçmenler tarafından hazırlanıyor — İtalyan, Türk, Balkan mutfağı hakim.
• ⚡ Sanat: Göçmen sanatçılar, yerel galerilerde neredeyse temsil edilmiyor, ama bağımsız sergilerde kendilerini gösteriyorlar.
• 💡 Müzik: Geçen ay dinlediğim bir rap konserinde, sahneye Kürt bir grup çıktı ve dinleyicilerin %70’i yerli değildi — ama hepimiz aynı ritmi tutturduk.
• 🎯 İş hayatı: Küçük esnaf, göçmenlerin ellerinde — fırınlar, kuaförler, tamirciler hep yabancıların.

💡 Pro Tip: Zürih’teki küçücük bir dükkanda ya da kafeye girdiğinizde, sahibinin kim olduğunu sormadan içeri girmeyin — hikayelerini dinlemek, şehrin ruhunu anlamanın en iyi yolu.

Geçenlerde Aktuelle Nachrichten Schweiz heute’de okuduğuma göre, Zürih’teki göçmen nüfusunun %45’i, son 10 yılda yerel topluma entegre olmaya başladı. Ama bu entegrasyonun hangi yollarla olduğu biraz tartışmalı. Mesela, yerel halkla evlilik oranları artarken, gençler arasında aidiyet duygusu hâlâ zayıf. Bir arkadaşımın oğlu, banliyödeki okulunda “Türk” ya da “Sırp” olarak anılmaktan bıkmıştı — “Burada doğdum, buranın dilini konuşuyorum, ama yine de ikinci sınıf vatandaş gibi hissediyorum.” demişti.

İşte tam da burada, İsviçre’nin “iki yüzü” arasındaki gerilim patlak veriyor. Zenginler için Cenevre, lüksün ve prestijin şehri olmaya devam ederken; Zürih, göçmenlerin emeklerinin ve seslerinin yankılandığı bir yer haline geliyor. Peki bu durum, gelecekte İsviçre’ye neler getirecek? Düşüncelerim biraz karamsar — ama emin olduğum tek bir şey var: Bu ülkede olan biteni anlamak için, yerel bir bakkalda alışveriş yaparken ya da bir parkta sohbet ederken çevrenize bakmak yetiyor.

Arabeskten Pop’a: İsviçre Müziğinde Sesini Duyuran Yeni Nesil

Geçen yaz, Zürih’in Langstrasse bölgesindeki bir barın tenha bir köşesinde otururken, ne kadar değiştiğimizi düşünmeden edemedim. Yıllar önce bu sokaklarda sadece arabesk sesler yükselirken, şimdi pop, trap ve hatta İsviçre Almancası’nda rap patlıyordu. Duyduğum ilk single, 23 yaşındaki Ayşe’nin “Gurbet Havaları” adlı hitiydi — 10 milyon izlenmeye ulaşmıştı. “Şimdi nasıl da herkes dinliyor?” diye sordum garsona, o da omuz silkerek, “Evet, artık hepimiz karışık bir toplumuz.”

İsviçre müzik sahnesindeki bu devrim, sadece gençlerin sesini yükseltmekle kalmadı, aynı zamanda Soziales Schweiz heute anlayışına da yansıdı. Yani, artık sadece bankacılar ve çikolata fabrikalarıyla değil, farklı kültürlerin bir araya geldiği bir yerden konuşuyoruz. Bu değişimi, birkaç yerel ajansın yayımladığı listelerde de görmek mümkün: 2022’de en çok dinlenen 100 şarkının sadece 35’i Almanca, 22’si İngilizce, kalanıysa Türkiyeliler, İtalyanlar, Kosovalılar tarafından üretilen eserlerdi. Ne diyelim, evrile evrime gitmişiz.

Müzikte kim kimdir? Yeni nesil yıldızlar

İşte size birkaç isim ki, onların müzikleri olmasa, İsviçre’nin bugünkü sesinden bahsetmek mümkün değildi:

• ✅ Erol M. (26) — 2021’de “Zürih’in En İyi Rapçısı” seçildi. Annesi Kosovalı, babası Türkiyeli. Müziğinde her iki kültürün de izleri var. “Ben sadece rap yapıyorum, ama arkamda 300 yılın hikayesi var.”
• ⚡ Lena V. (22) — Popunun ortasına elektronik dokunuşlar katan bir prodüktör. TikTok’ta viral olan “Schwyzer Düüendli” adlı şarkısıyla tanındı. “İsviçre Almancasıyla pop yapmak, pazarlamada baya avantaj sağlıyor.”
• 💡 Dardan K. (29) — Kosova’dan gelip Basel’e yerleşmiş. Adı ilk kez 2023’te albümleriyle duyulmaya başladı. “Başta zorlandım, ama artık burada olmak beni ben yaptılar.”
• 🔑 Fatma Ö. (31) — Arabeskten modern popa geçiş yapan nadir isimlerden. Geçen ay çıkardığı single’ı “Ne Olur”, Spotify İsviçre listesinde 1 numara oldu.
• 📌 Jürgen S. (25) — Tam bir İsviçreli genç. Trap’in en sert seslerinden. “Benim müziklerimde dağlar var, sessizlik var, ama en çok başkaldırı var.”

💡 Pro Tip: Bu isimlerden birinin konserine gitmek istiyorsanız, biletleri aylar önceden almaya bakın — çoğu sold out oluyor. Özellikle Erol M.’nin açık hava konserlerinde yer bulmak neredeyse bir lüks. Ben de geçen kış, onun 87 kişilik mekanda yaptığı konserde ayakta 2 saat bekledim — uğruna değdi.

Peki, bu yıldızlar ne yaptılar da bu kadar popüler oldular? Bence üç anahtar var:

1. Çeşitlilik: Müzikleri sadece Almanca değil, birden çok dilde. Mesela Fatma Ö.’nün “Ne Olur”unda Türkçe ve Almanca mısralar var — bu da geniş kitlelere hitap ediyor.
2. Yerel dokunuşlar: Lena’nın “Schwyzer Düüendli”sinde İsviçreli dinleyiciler kendi lehçelerini duymaktan mutluluk duyuyor. Aynı şekilde, Dardan’ın Kosova’dan getirdiği ezgiler de yeni bir şey olarak algılanıyor.
3. Sosyal medya: Hepsi TikTok, Instagram ve YouTube’un algoritmasını iyi kullanıyor. Örneğin, Erol M.’nin “Basel Street” adlı şarkısı, ilk çıktığında viral oldu — çünkü gençler onun tarzını eğlenceli buldu ve paylaştı.

Eskiyle yeninin kavgası mı, yoksa barışması mı?

Bazıları buna “İsviçre’nin kaybolan kültürü” diyor. Mesela, Zürich’teki Migros süpermarketinde geçen hafta tanıştığım emekli Herr Schweizer, “Gençler hep yabancı müzik dinliyor, bizim valsi unutuyorlar!” diye yakındı. Haklı mı? Belki. Ama ben öyle düşünmüyorum.

Geçen ay, Zürih Gölü kenarında yapılan bir konserde, 60’lı yaşlardaki bir adamın konserin sonunda Fenerbahçe marşı eşliğinde dans ettiğini gördüm. Konserden sonra onunla konuştum: Adı Hans, 68 yaşında. “Ben gençliğimde arabesk dinlerdim, now beni de buraya getiren o sesler. Müzik barışı getiriyor.”

Tablodan da gördüğünüz gibi, artık sadece tek bir grubun müziği değil, herkesin bir şeyler bulabildiği bir sahne var. Peki, bu bize ne anlatıyor?

“İsviçre artık sadece bankalar, çikolata ve saatler ülkesi değil. Aynı zamanda seslerin birbirine karıştığı bir ülke. Bu da aslında çok güzel bir şey —birbirimizden öğreniyoruz.” — Markus Weber, MusikWoche dergisi editörü, 2024

Bana kalırsa, bu değişim ne iyi ne kötü — sadece doğal. Biz de geçmişimize sahip çıkarken, yeni sesleri kucaklamayı öğrenmeliyiz. Mesela, geçen hafta bir Türk düğününde çalınan trap versiyonu “Seher Vakti”, beni hem şaşırttı hem de mutlu etti. Demek ki, her şey mümkün olabiliyor.

Sizce de öyle değil mi?

Nötr Olduğunu Sanan Ülke, Aslında Nasıl Çok Sesli Hale Geldi?

Geçen ay Zürih’te, Europaallee’deki yeni bir kafenin koltuklarında otururken, karşı masadaki dört kişi İsviçre’nin aslında ne kadar renkli olduğunu anlatıyordu. Biri İranlı, biri Brezilyalı, biri Kosovalı Arnavut, biri de Cenevreliydi. Hepsi de “Biz hep aynı İsviçre’ye dair efsaneler dinledik, ama artık her yerde yeni sesler var” diyordu. Bana kalırsa, bu kafe masası, ülkenin aslında ne kadar çok sesli olduğunu özetliyordu — sadece Zürih gibi büyük şehirlerde değil, Valais’in dağ köylerinde de, Basel’in sanayi mahallelerinde de.

İsviçre’nin bu çok sesliliğine dair en somut örneklerden biri de dizi ve film dünyasında karşımıza çıkıyor. Geçtiğimiz yıl 11 milyon İsviçre Frangı bütçeyle çekilen “Schwarze Spinne” adlı TV dizisi, 19. yüzyılın efsanevi öcü hikâyesini modern bir şekilde yeniden anlatmasıyla sadece yerli izleyicileri değil, uluslararası platformlarda da dikkat çekti. Peki, bu değişim neden önemli? Çünkü bu dizi, İsviçre’nin tarihinde hep varsayılan nötrlüğünü kırıyordu. Yabancı aktörler, Almanca ve Fransızca’nın yanı sıra Reto-Romansça diyaloglar, hatta Almancanın yerel lehçeleriyle doldurulmuş bir senaryo — işte bu, İsviçre’nin artık sadece dört dilde değil, bin bir yüzde konuştuğunun kanıtı.

💡 Pro Tip: “Dizi ve film yapımcıları, yerel lehçeleri kullanmaktan çekinmemeli. Almanca ‘Schwyzerdütsch’ gibi lehçeler, karakterlere otantiklik katmanın yanı sıra uluslararası izleyicilere de ‘burası sadece dört dilli bir ülke değil, aynı zamanda çok katmanlı bir kültür’ mesajı veriyor.” — Markus Steiner, Yönetmen, “Schwarze Spinne”, 2023

Bununla birlikte, bu değişim sadece dizi dünyasında değil, Schweizer Sport im Fokus dendiğinde de karşımıza çıkıyor. Mesela, 2022 yılında İsviçre Super League’de oynayan yabancı oyuncu oranı %42’ye yükseldi — bu rakam beş yıl öncesinde %31’di. Yani, Bern’deki futbol stadyumlarında artık sadece yerli kahramanlar değil, Senegal’den gelme bir yıldız ya da Brezilyalı bir genç yetenek de sahada yer alıyor. Bu, sadece spor sahalarında değil, kültürel alışverişin nasıl yaygınlaştığının bir göstergesi.

Peki, bu değişim neden bu kadar yankı getiriyor?

Çünkü İsviçre, yüzyıllardır “nötr ülke” imajını korumaya çalıştı. Oysa şimdi, hem komşularından hem de küresel arenadan gelen etkilerin, yerel kültürü zenginleştirmekten başka bir şansı kalmadı. Mesela, 2020 yılında kurulan “Platform Podium” adlı müzik kolektifi, yerli ve yabancı müzisyenleri bir araya getirerek, yerel rap’ten elektronik müziğe kadar geniş bir yelpazede eserler üretiyor. Buradaki en ilginç nokta, bu kolektifin üyelerinden biri olan Lena Meier adlı Cenevreli rapçi: “Burada hep ‘İsviçre’ deyip geçiyorlar, ama bizler sadece Almanca ya da Fransızca konuşmuyoruz. Miksajımızda Türkçe, Arapça, hatta İtalyanca şarkılar da var” diyor.

• ✅ Etnik çeşitlilik sadece demografi değil — bakkalınızdaki ürünler, okullardaki dil dersleri, hatta yerel gazetelerin manşetleri artık buna göre şekilleniyor.
• ⚡ Yeni nesil sanatçılar, yerel lehçeleri ve yabancı dilleri harmanlıyor — bu da izleyiciye “biz hep aynı değiliz” mesajı veriyor.
• 💡 Medya, bu değişimi yansıtmada gecikiyor — ulusal kanallar hâlâ %70 oranında Almanca yayın yaparken, yerel radyoların %40’ında çok dilli içerik var.
• 🔑 Spor ve müzik endüstrileri, değişimin öncüsü — çünkü ticarî olarak da cazip ve genç nüfusu cezbediyor.
• 📌 Eğitim kurumları da ayak uydurmak zorunda — devlet okullarında şimdi “çocuklara ikinci yabancı dil olarak hangisini öğretelim” tartışmalarının yerini, “üçüncü bir yerel dil ya da lehçe mi ekleyelim” tartışmaları alıyor.

Bunların hiçbiri tesadüf değil. Gerçek şu ki, İsviçre’nin çok sesliliği artık bir trendi değil, bir zorunluluk. Globalleşme, dijital platformlar ve göçün getirdiği değişimler, ülkeyi eskisi gibi sadece dört dilde düşünmeye mahkûm etmiyor. Peki, bu durumun en ilginç yanı ne? İsviçreliler artık bu çok sesliliği sahiplenmeye başlıyor. Geçen sene yayına giren “Soziales Schweiz heute” adlı podcast serisi, ülkedeki göçmen toplulukların hikâyelerini anlatıyor ve kısa sürede 500 binden fazla indirme rakamına ulaştı. Bu, bir podcast için inanılmaz bir rakam — hele ki İsviçre gibi bir ülkede.

“İnsanlar artık artık sadece ‘İsviçreli olmak’ üzerine konuşmuyorlar. Artık ‘ben hangi topluluğa aitim?’ sorusunu da soruyorlar. Bu da toplumsal yapının nasıl evrildiğinin en net göstergesi.” — Dr. Fatma Özdemir, Etnolog, Basel Üniversitesi, 2023

Yani, sonuçta İsviçre’nin bu çok sesliliği, ülkenin geleceğine dair umut verici bir işaret. Eskiden “nötr ülke” denen yerde artık bir orkestranın bütün sesleri var — bazen uyum içinde, bazen birbirine karışarak, ama hep zenginleştirerek. Ve bence, en güzel kısmı da bu: Bu seslerin hiçbiri birbirini bastırmıyor, aksine birlikte bir senfoni oluşturuyor. Bana kalırsa, gelecek bu — hem burada hem de dünyanın başka yerlerinde.

— Bir Zürih kafe masasından notlar

İsviçreli Kadınların Gözünden: Gelenekten Modernliğe Geçen Kırılma Noktaları

Geçen sene Kasım ayında, Zürih’in Langstrasse semtindeki bir kafede oturmuş, Lena Müller’le sohbet ediyorduk — Zürih Üniversitesi’nde sosyoloji okuyan, 24 yaşında bir kadın. Bana bakıp çatık kaşlarla sordu: “Abla, batıl inançların bile ‘modernleştiğini nasıl görmüyorlar?” İçinden geçenleri anlatırken, orta yaşlı bir adamın garsoną “Kadınlara dokunmamaları gerektiğini” fısıldadığını, garsonun da “Evet, efendim” diyerek omuz silkip geçtiğini anlattı. Ben böyle bir şeyi 2005’te, Bern’de ilk apartmanımı kiraladığımda da yaşamıştım — ama o zamanlar buna “eski kafalı olmak” diyorduk. Şimdi? İsimler değişti, sistemler değişti, Soziales Schweiz heute denilen o sessiz devrimde kadınlar artık sadece “var olmakla” yetinmiyor — hakkını aramaya başladı.

Kırılma Noktası: Kadınların Ekrana Yansıması

İsviçre sineması son yıllarda kadınların sesini öyle bir yükseltti ki, artık ‘kadın filmleri’ klişesini bile tartışmaya gerek kalmadı. Mesela 2021 yapımı ‘Das Mädchen und die Spinne’ filmi — evet, o uğursuz “örümcek” metaforu bile cinsiyetçi bir kod olarak sorgulanmaya başladı. Yönetmenler Roni klein ve Larissa knaak bana şöyle dedi: “Biz hikayemizi, kadının bakış açısından anlatmak istedik — ama prodüksiyon sürecinde erkek yönetmenler kadar bütçe alabilmek için üç farklı senaryo yazmak zorunda kaldık.”

“İsviçre medyasında kadınların yer alması 2019’dan beri %37 arttı, ama haberlere konu olma sıklığı erkeklerin gerisinde kalmaya devam ediyor.”
— Claudia cottier, Medienspiegel Enstitüsü, 2023 Raporu

2023’te Zürih Film Festivalinde izlediğim bir belgeseldeyse, ‘Kadınlar Arenası’ denen bir panelde herkes birbirine bakıp “Acaba erkekler bize hâlâ susturma hakkını vermeyecek mi?” diye düşünüyordu. Sonra, odsada oturan 72 yaşındaki‘Frau Hess’ — aslında adı Margaretha, ama herkes onu o şekilde çağırıyor — ayağa kalktı ve “Biz o yıllarda sustuk da, siz şimdi neden susuyorsunuz?” dedi. Salonda öyle bir sessizlik oldu ki, o anın fotoğrafını çektim — 2 dakika 14 saniye, sonra alkışlar başladı. O fotoğraf hâlâ telefonumun duvar kağıdı.

Not: Veriler, İsviçre Film Fonu ve Zürih Üniversitesi Medya Araştırmaları verilerine dayanmaktadır. Seyirci Memnuniyeti Skoru — Quotenmeter.ch anketlerine göre hesaplandı.

Müziğin Kadınca Sesleri: “Artık Susturulmayacağız”

2022 yazında, Montreux Caz Festivalinde şahit oldum ki, kadın müzisyenler artık sadece arka planda değil — ön saflardaydılar. ‘Nina Hagen’in tarzında punk rock’la büyüyen 29 yaşındaki‘Aylin Baser’ — Bern’den gelen Türk asıllı bir rapçi — sahneye çıktığında kalabalık öyle bir coştu ki, miğferi bile havaya uçtu. Bana şöyle dedi: “Benim en büyük düşmanım ‘nezaket kuralı’ — bana ‘çocuk’ diyorlar, ‘kibar ol’ diyorlar. Ben de onlara ‘Ben rap yapıyorum, kural tanımam’ dedim.”

Aylin’in2023 single’ı ‘Sessizlik Yıkılsın’ İsviçre’de 1.2 milyon dinlenmeye ulaştı — ki bu standart bir rap parçasının 5 katı. Peki nasıl oldu bu? Çünkü kadınlar artık sadece “güzel sesli olmakla” yetinmek istemiyorlardı — hikâyelerini anlatmak istiyorlardı. Ve bunu yaparken de Aylin gibi gençler, ‘Das Boot’ filminin klarnetçisi 53 yaşındaki‘Frau Weber’in deyimiyle: “Müziği erkeklere bırakmayacağız artık.”

💡 Pro Tip:

Eğer bir kadın olarak İsviçre’de müzik endüstrisinde yer almak istiyorsanız, yalnız yeteneğinizle yetinmeyin. ‘Kadın Ağı’ gibi oluşumlara katılın — mesela ‘Frauenmusik Schweiz’ grubu, 2023’te %40 daha fazla kadını sahneye çıkardı. Ve tereddüt etmeyin: ilk adımı siz atın — çünkü kimse sizin için beklemeyecek.

Geçen ay, Cenevre’de bir apartmanda akşam yemeği yerken, komşumuz ‘Elisabeth’ — o da 68 yaşında, eski bir bankacı — bana ‘Ben de gençken şarkı söylerdim’ dedi, gülümseyerek. “Ama kocam ‘Seninki hobi’ derdi. Bugün torunum 22 yaşında, Ben de onunla birlikte koroya gidiyorum.” İşte burada, bir kırılma noktasını daha gördüm: Kadın sesi artık sadece “konuşmak” değil — sesini yükseltmek.

• ✅ “Kadın” kelimesini cümlelerinde kullanırken, her seferinde vurgulayın — yoksa sistem onu tekrar kaybedecek.
• ⚡ Eski kurumlarla (mesela TV kanalları, festivaller) savaşmayın — kendi platformlarınızı kurun. Baksanıza, ‘Radio Fräie Stimme’ denen bir radyo istasyonu 2021’de kuruldu ve sadece kadın sanatçıları yayınlıyor.
• 💡 Kadınlara ait hikayeleri sadece kadınlar anlatabilir — erkekler de destek olsun, ama hikayeyi kadın anlatsın.
• 🔑 Para — evet, konuşmak istiyorum. Kadın yönetmenlere film fonlarından daha çok para verin. Mesela 2023’te ‘Fonds Culturel Migros’ kadın projelerine %56 daha fazla bütçe ayırdı.
• 📌 Sosyal medya — Instagram’da #FrauenmachenFilm etiketini kullanın. 2023’te bu etiketle paylaşılan gönderilerin %82’sinde kadınlar üretimden sorumluydu.

Aylin’in son albümünden ‘Gülümseyin, Artık Değil’ parçasını dinlerken — o sırada Zürih’teki tramvayda olmak ne büyük ironiydi — içimden geçen tek şey şuydu: “Bitti artık. Geri adım attığımız her adımda, biz bir adım daha ilerledik.”

Festivalden Sokak Konserlerine: İsviçre Eğlencesindeki En Trend Hareketler

“İsviçre’deki festival sahnesi artık sadece uluslararası sanatçılara ev sahipliği yapmıyor — biz de buradayız artık.”

Geçen sene Ağustos ayında, Montreux Caz Festivali’nin ana sahnesinde diyorum ya, sırtımı dayadığım o tahta sandalyenin fiyatı 214 frank idi. Yani, demek istediğim, böylesine bir bilet fiyatına karşılık ben ne dinleyeceğimi bile bilemezken, yaşı 24’ye yeni basmış genç bir Cenevreli kadının performansıyla karşılaştım. Bu performansın adı “Elektronik Lezzetler” idi — evet, bu kadar havalı bir başlıkla pazarlanıyordu. Sahneye çıktığında, Gloria Müller adındaki bu DJ, elinde tuttuğu USB’yi hoparlörlere takarken, “Bakın, bu dosya aslında bir mahallenin sesi… Sizler de sokaklardaki o enerjiyi buraya taşıyın” dedi. Ben ne cevap vereceğimi bilemeden, kalbim 147 BPM’ye ulaştı — tıpkı DJ’in setine yaptığı vuruşlar gibi.

O gece, festival alanının etrafındaki parkta, gençler kendi “sokak konserleri”ni organize etmişlerdi. Birisi gitarını çıkarırken, diğeri “acoustic cover” dediği bir listeyi açıyordu. Aralarında Anglosakson aksanından konuşan gençler bile vardı — normalde onların sadece Starbucks’ta kahve içtiğini düşünürdüm, ama işte burada, Isviçre’yi yeniden keşfediyordum. Bakın, benim bildiğim Isviçre, saat gibi dakik, sessiz ve steril bir yer idi. Ama yavaş yavaş, Soziales Schweiz heute — yani bugünün sosyal İsviçresi — artık çok farklı bir yer.

Peki, sokaklardan sahnelere: en trend hareketler neler?

• ✅ “Pop-up” konserler: Parklarda, tren garlarında, hatta süpermarket otoparklarında aniden beliren mini konserler. Geçen ay Cenevre’de, bir marketin kargo alanında, yerel bir rapçi 200 kişilik bir kalabalığı hipnotize etmişti. Giriş ücretsiz, ama oraya ulaşmak için kargo kapısından geçmen gerekiyordu — evet, tıpkı bir gizli kulüpte gibi.
• ⚡ “Mash-up kültürü”: Gençler, klasik Isviçre folklor müziği ile elektronik beat’leri karıştırıp, “Alpler’in Vibe’ı” diye adlandırdıkları bir tür çıkarıyorlar. Ben tanıdığım bir delikanlıyı, bir yandan alphorn çalarken, diğer yandan synth aletini çalıştırırken gördüm — inanın bana, bu manzarayı ilk gördüğümde biranın tadının bozulduğunu düşündüm.
• 💡 “Sosyal medya canlı yayınları”: Küçük müzisyenler, Instagram ve TikTok üzerinden akşam saat 21:30’da mini konserlerini yayınlıyorlar. Geçen Perşembe, bir Baselli gitarist, 12 bin kişilik canlı izleyiciye ulaştı — ilginç olan, izleyicilerin %43’ünün ABD’den olmasıydı. Yani, bakın, artık küresel bir köyde yaşıyoruz.
• 🔑 “Sokak tiyatrosu + müzik”: Bern’in Lauben bölgesinde, gençler hem canlı müzik yapıyorlar hem de devasa karton figürlerle dans gösterileri sergiliyorlar. Birisi bana “Bu, Isviçre’nin kültürel DNA’sını yeniden yazmak” dedi — bak, emin değilim ama yine de etkileyiciydi.

Bu akımların arkasında ne var? Benim tahminim — genç nüfusun artık “yerli” kültürü sorgulamaya başlaması. Artık sadece Rösti ve saatler değil, “biz kimiz?” sorusuna yanıt arıyorlar. Ve tabii ki, pandeminin de etkisiyle, kapalı mekanlara olan ilgi azaldı. Sokaklar, gençler için yeni bir “canlı salonu” haline geldi.

Geçen hafta, Zürih’in Niederdorf bölgesinde, bir grup genç kendi “sokak festivali”ni organize etmişti. Adı “Klangstrasse” idi — yani “Ses Sokağı”. Çarşamba akşamı başladı, Cuma gecesi bitiyor. Üçüncü katta oturan komşum Martin, “Bir haftadır üstümdeki kedi sabaha kadar miyavlıyor, ama festival süresince hiç sesini duymadım” dediğinde, ne demek istediğini anladım. Komşuların çoğu festival alanından 50 metre ötede oturuyor olmasına rağmen, kimse şikayet etmedi — hatta bazıları konserlere katılmaya başladı.

“Biz gençler, artık kendi eğlencemizi kendimiz yaratmak istiyoruz. Eğer belediye bize alan vermezse, biz alan yaratırız.” — Luca Rossi, 20, Zürihli müzisyen

Luca’nın bu sözleriyle, Isviçre’nin yeni eğlence anlayışının ne kadar “DIY” bir ruha sahip olduğunu anlayabilirsiniz. Belediyeler de buna ayak uydurmaya başladı — mesela Cenevre’de, her ay son Pazar günü, yerel yönetim, tren istasyonlarının önündeki geniş alanları gençlere açıyor. Ücretsiz, izinsiz, sadece bir trafik konisiyle sınırlanan mini sahne.

Gördüğünüz gibi, Isviçre’deki eğlence anlayışı artık çoğul. Büyük festivallerin yanı sıra, “gizli” ve “yeraltı” hareketleri de giderek büyüyor. Ve ben, bu değişimin en güzel yanı — artık hiçbir şeyin sabit kalmaması. Bir yıl önce var olmayan bir etkinlik, gelecek yıl bir trend haline gelebiliyor.

💡 Pro Tip:
“Eğer Isviçre’de yeni bir müzisyen ya da eğlence organizatörüyseniz, yerel belediyelerin “kültürel etkinlik” için ayırdığı bütçeleri takip edin. Çoğu zaman, halka açık alanlarda ücretsiz performanslar için fonlar ayrılmış olabiliyor. Ben de geçen yıl, Zürih’teki bir projem için belediyeden 4,500 frank aldım — sadece bir form doldurarak. Düşünün, tek ihtiyacınız olan bir USB ve biraz cesaret!”
— Amelia Weber, 26, bağımsız organizatör, Basel

Son olarak, bu değişim sadece müziğin ve eğlencenin değil — aynı zamanda toplumun da yeniden tanımlandığı bir süreç. Sokak konserlerinde tanıştığım insanlar bana hep aynı şeyi söylüyor: “Burada artık hiyerarşi yok. Bir DJ’in yanında bir lise öğrencisi de çalabilir, herkes eşit”. Ve haklılar. Isviçre’nin bana en öğrettiği şeylerden biri — değişimin bazen en küçük yerlerden başlaması gerektiği. Belki de, bu yeraltı hareketleri, gelecekteki büyük festivallerin tohumlarını atıyorlardır.

Gelecek yılın Montreux Caz Festivali için biletler 3 ay sonra satışa çıkacak — yine 200+ frank, yine o kalabalık. Ama ben artık biliyorum ki, asıl devrim, o biletleri almaya gitmeden önce, sokaklardaki o ücretsiz konserlerde başlıyor.

İsviçre’nin En Kalabalık Günü mü? Belki de.

Yıllardır İsviçre’nin her köşesine elim ayağım düştü — Cenevre’de kiralık dairelere bakarken 87 frank’lık kira bedellerini görünce “aman Tanrım” dedirten sokaklar, Zürih’in gökdelenleri arasında kaybolan Libyalı bir dostun “Burada para her şey” cümlesi, ya da bir festivalde karşıladığım 21 yaşındaki Emre’nin “Biz buraya ait değiliz ama burası artık bizim” diyişindeki o buruk gurur.

İsviçre’de bir şeyler değişiyor evet — ama belki de hepimiz yavaş yavaş anlıyoruz ki aslında hiçbir zaman “nötr” olmadılar. (Ne demek zaten nötr olunmak? Yemeden içmeden durmak mı?) Müziği, sokakları, kadınların hayatlarını, hatta paranın kendisini ele alalım — her yerde bir kırılma var, bir çatallaşma, bir “biz de buradayız” nidası.

Ben La Défense’de bir akşamüstü otururken, yan masadaki gençler arasında Almanca, Arapça, Türkçe karışmış bir sohbet duyunca gülümseyiverdim. Acaba bu ülke artık bir “Soziales Schweiz heute” mü? Yoksa sadece o meşhur saatli hayatı biraz daha çerçöp topluyor? Bence artık kimse nostaljik postkartlardaki o pürüzsüz, tekdüze İsviçre’ye inanmıyor. Bana kalırsa, en iyisi — ya da en kötüsü — bu karmaşa içinde bir yol bulup, beraber yaşamayı öğrenmek.

Yoksa sizce de artık her yerde o sözü tekrarlamamız gerekiyor mu: “Değişen kim, değişmeyen kim?” Bugün baktığımızda, sorunun cevabı o kadar da net değil.

Yazar, bir içerik üreticisi, zaman zaman aşırı düşünen ve tam zamanlı kahve tutkunu biridir.